ظلم، جهل و روانشناسی خاورمیانه
پژوهش های بین فرهنگی سروش اصلانی پیرامون مذاکره (negotiation) گوشه ای از تلاش های آکادمیک است برای فهم اینکه در این قسمت از کره زمین واقعا اوضاع چطوری است و چرا. اما مذاکره آنچنان که در پژوهش هایی از این دست می بینیم همیشه محدود به اقتصاد وسیاست و آدم هایی تر و تمیز پشت میز نیست. مذاکراتی فرهنگی هم همیشه در جریان است که ممکن است گاهی صدایش از مذاکرات رسمی واضح تر به گوش برسد.
پایان ناپذیری جنگ های صلیبی
"یک نظریه این است که باید اسلام را از دست مسلمانان، مسلمانان را از دست عربها، و عربها را از دست خودشان نجات داد."محمد قائد، ظلم، جهل و برزخیان زمین، صفحه 378
اگر قرار بر تماشای گفتگو ها و جنگ های فرهنگی با وضوح تصویر بالا و کیفیت صدای دالبی باشد، یکی از جاهای دنج و مناسب "ظلم، جهل و برزخیان زمین" به قلم محمد قائد است. قائد با کنار هم چیدن تصاویری از جمله زندگی و نوشته های ادوارد سعید، لزوم پوشیدن جوراب قرمز و کفش سبز توسط سفرای خارجی هنگام باریابی به محضر شاهان قاجار و کتاب بدون دخترم هرگز و تصویری که از ایرانیان به دنیا نشان داد، جدال فرهنگ ها و نیز خرده فرهنگ های درون هر کشور را در قالبی تاریخی و با تاکید بر روانشناسی اجتماعی ملت ها به تصویر می کشد. جدال هایی که گرچه در زمینه های فرهنگی جاری است بی ارتباط به منافع اقتصادی نیست:
"هیچ قومی برای نجات قومی دیگر از عادات ظاله زحمت لشگرکشی به خود نمی دهد اما زمانی که بداند کسانی مجسمه عظیم خرسی از طلای ناب می پرستند که بهای آن از هزینه اجیر کردن جنجگو بیشتر است، هدایت گمراهان را بر خود فرض می داند."
با وجود سر و صدای زیاد این منطقه چیز زیادی از مردمان خاورمیانه نمی دانیم. دیوید ماتسوموتو در مقدمه ای برای کتاب خاورمیانه: روانشناسی فرهنگی نظر می دهد جای خالی پژوهش هایی درباره مردمان خاورمیانه، آفریقا، جنوب غربی آسیا و آمریکای مرکزی و جنوبی بزرگترین حفره روانشناسی امروز است. مقایسه پژوهش های مقایسه ای در آمریکای شمالی، اروپای غربی و شرق دور تا حدی نظر این روانشناس-جودوکار را تائید می کند. و خاورمیانه به نسبت سر و صدا و دودی که خصوصا پس از یازده سپتامبر به پا کرده قطعا چشم گیر ترین بخش این حفره است. اگر این حفره را مصداق جهل بدانیم و اگر حرف قائد را بپذیریم که "اگر ظلم از کفر بدتر باشد، جهل از هر دو بدتر است"، اهمیت روانشناسی فرهنگی و بین فرهنگی در این بخش مصیبت خیز عالم بهتر مشخص می شود.
---