فراسوی تیتر
بعد از یکی از دوره های جنگ اعراب و اسرائیل(شاید جنگ 22 روزه شاید هم 33 روزه) جدالی قلمی بین سردبیران کیهان و شرق صورت گرفت. سردبیر روزنامه شرق(آن زمان محمد قوچانی) بعد از رد انتقادات کیهان اشاره ای هم کرده بود به انتخاب تیتر و (نقل به مضمون) نوشته بود روزنامه حرفه ای باید در انتخاب تیتر دقیق باشد و "حزب الله اشک صهیونیست ها را درآورد" چیزی شبیه تیتر روزنامه های ورزشی و در مایه های "اسپانیا پوست پرتقال را کند" است. جدال این دو و ارزیابی تیتر روزنامه ها باشد برای خبرگان رسانه. خوانندگان روزنامه های ورزشی هم گلایه می کنند تیترها چند دهه است تکرار می شود: نبرد خودروسازان - برای اشاره به جدال سایپا و پیکان؛ دیوار رم فرو ریخت-برای اشاره به شکست تیم رم؛ و اشارات فراوان به کشک بادمجان - یعنی شکست ایران در برابر بحرین و توجیه خوردن کشک بادمجان پیش از بازی. تیتر مقالات علمی چی؟
مجلاتی مثل شناخت اجتماعی، نیچر نوروساینس و مجله روانشناسی اجتماعی در بخش راهنمای نویسندگان، درباره عنوان مقالات سکوت کرده اند. نسخه ششم راهنمای نگارش انجمن روانشناسی آمریکا که معمولا توصیه هایش در بسیاری از رشته های علمی جز روانشناسی هم رعایت می شود در توضیح مختصری که پیرامون عنوان مقالات آورده از لزوم خلاصه و دقیق بودن تیتر گفته. چپاندن ایده اصلی در عنوان مقاله و پرهیز از کلمات اضافی. تذکر داده نیم نگاهی هم به پایگاه های داده (مثل PsychINFO) داشته باشید تا عنوان مقاله تان برای جستجوگرها گمراه کننده نباشد. و اینکه از ذکر متد بپرهیزید مگر اینکه خواننده بالقوه را جذب کند مثل جایی که از اف ام آر آی استفاده شده. از کلمات مخفف استفاده نکنید و تیتر مقاله طولانی تر از 12 کلمه نباشد.
توصیه به مختصر و مفید بودن را در ایران باید خیلی جدی گرفت. در عنوان مقالات و پایان نامه ها گاهی تا سر حد منطقه ای که آزمودنی ها را انتخاب کرده اند پیش می روند. و در تحقیقاتی که در حوزه روانشناسی رشد نیست هم گاهی بی جهت بازه سنی آزمودنی ها را ذکر می کنند. ذکر نام شرکت و مدرسه و کارخانه ای که نمونه ها را از آنجا گرفته اند در اغلب اوقات در حکم علف هرز است و هنگام بازنویسی و روتوش بهتر است قلم گرفته شود. ایضا لغت "بررسی" در تیتر "بررسی رابطه فلان و فلان".
چقدر باید هرس کرد؟ توصیه کلی سالها این بوده: هرچه کوتاه تر بهتر. اما ظاهرا مشکلاتی هم هست. در بررسی 25 مقاله ای که در حوزه پزشکی بیشترین و کمترین ارجاعات را داشته، و در سه مجله مختلف به چاپ رسیده بودند تحلیل آماری نتیجه جالبی داشت: عنوان طولانی تر با ارجاع بیشتر همراه بود. و چه کسی است که نخواهد ذکر خیر مقاله اش در مقالات دیگران بیشتر باشد؟
یافته جالب تر ولی کار فرخ حبیب زاده و معصومه یداللهی است که سال 2010 منتشر شده. با بررسی نشریاتی با ضرایب نفوذ مختلف و از جمله نیچر، ساینس و سلول همان نتیجه قبلی ولی در مقیاسی وسیع تر تکرار شد. عناوین درازتر ارجاع بیشتر. نویسندگان نتیجه گرفتند بهتر است سردبیران مجلات علمی پژوهشی در خطوط راهنمایشان تجدیدنظر کرده و نسبت به درازای تیتر مقاله انعطاف بیشتری نشان دهند. اهل فن شاید بعدها در فناوری موتورهای جستجوی پایگاه هایی نظیر ساینس دایرکت، پابمد و سایک اینفو بدیل های بهتری ارائه دهند. فعلا چیدن شاخ و برگ های واقعا زاید احتمالا کافی است.
در کنار طول تیتر، ظاهرا ساختار هم نقش بازی می کند. مثلا در بررسی مشخصه ای از بیماران اسکیزوفرنی ذکر دوره ای از بیماری که بیماران در آن مورد مطالعه قرار گرفته اند بعد از علامت دونقطه شاید خوانندگان و در نتیجه ارجاع دهندگان بیشتری داشته باشد. چیزی شبیه این:
Social anxiety and the shame of psychosis: a study in first episode psychosis
عنوان مقاله قرار است چیزی باشد شامل متغیرهای بررسی شده و ایده اصلی کار. اما خلاقیت اینجا هم به اندازه کافی جای عرض اندام دارد. آیا می توان در مقالات علمی پژوهشی از عناوینی مثل اینها استفاده کرد؟ "چرا اونو به جای من انتخاب کردی؟" "برداشت من به این بستگی داره که تو کی هستی" "برای من شایستگی ارزش دارد، برای ما صلاحیت اجتماعی". به چهل و هشتمین شماره مجله رواشناسی اجتماعی آزمایشی نگاه کنید.
-------------