جمله "یا منتشر کن یا بمیر" در بافت آکادمیک نشان دهنده اهمیت انتشار مقالات علمی برای ادامه حیات علمی فرد است. ولی شاید بدتر از مردن، نامی است که به بداخلاقی علمی آلوده شود. فرق چندانی نمی کند انگولک کردن داده ها باشد یا دزدی کلمات و ایده های دیگران. یک نمونه از یکی از این کثافت کاری ها برای به مخاطره انداختن حیات آکادمیک افراد کافی است. زیر ذره بین رفتن سریل برت، که به بررسی نقش توارث در هوش شهرت داشت، نشان می دهد تقلب علمی حتی بعد از مرگ ول کن یقه آدم ها نیست.

 بداخلاقی های علمی که مرتبط باانتشار مقالات علمی است را به دو دسته جعل داده و دستبرد علمی تقسیم می کنند. اولی شامل هر گونه تغییر یا دستکاری در داده هایی است که پژوهش بر مبنای آن انجام شده باشد. حدس زدن داده های جا افتاده (missing data)، ساختن کل داده ها یا بخشی از آنها نمونه هایی است از جعل داده. سریل برت مرحوم حتما اگر می دانست زیر ذره بین رفتن داده های پژوهش اتفاقی است که در علم باید همیشه حتی بعد از مرگ منتظرش بود احتمالا بیشتر دقت می کرد.

دومی، یعنی دستبرد علمی گرچه در ابتدا مفهومی ساده به نظر می رسد ممکن است آدم های وارد را هم دچار دردسر کند. ایده اصلی این است: ایده ها وکلمات دیگران را کش نروید. راهنمای انجمن روانشناسی آمریکا اضافه کرده حتی مال خودتان را. در مورد کارهای دیگران باید منبع همیشه ذکر شود؛ چه جمله ای از مقاله کسی باشد چه ایده ای که در حین گفتگو در آسانسور دانشگاه به گوش شما خورده. اشاره به مضمون نوشته های دیگران با ذکر منبع، نقل قول جملات دیگران با استفاده از نماد “نقل قول”، و لزوم اشاره به تحقیقاتی که کار شما بر مبنای بخش نتیجه گیری آنها انجام شده برای اهل قلم و دوات باید روشن باشد. راهنمای ای پی ای تاکید کرده مضمونی که از مقالات قبلی خودتان به کارمی برید هم باید با ذکر منبع باشد حتی اگر ارجاع بیش از اندازه به مقالات خودتان کار با کلاسی به نظر نرسد.

نرم افزارهای کشف تقلب، فضولی اهل دانشگاه، تلاش برای تکرار نتایج پژوهش (replication) و بررسی داده های خام توسط دیگران از جمله روش هایی است که برای پیش گیری از بداخلاقی های علمی به کار گرفته می شود. این روش ها مثل خود علم، بی عیب و نقص نیست ولی هر آدمی را ممکن است در هر جایی گیر بندازد: وزیر دفاع آلمان، دانشجوی دکترای روانشناسی دانشگاه کارنگی ملون یا فارغ التحصیل روانشناسی اجتماعی دانشگاه هاروارد را.

پیامد های تقلب علمی بسته به موقعیت فرد و حجم کثافت کاری و چیزهای دیگر متغیر است: برخی مثل کارن روگیرو از سمت دانشگاهی و برخی مثل وزیر دفاع آلمان از وزارت استعفا می دهند و بعضی مثل اریک پولمن کارشان به زندان می کشد. کمترین پیامد قرار گرفتن نام فرد در لیست سارقان علمی است. برای معصومه ابتکار که ظاهرا توسط گروگان های سفارت آمریکا نیلوفر وحشی لقب گرفته بود قرار گرفتن در چنین لیستی قوز بالا قوز است، گیرم فقط بخش هایی از مقاله اش آن هم نه به عمد بدون ذکر منبع منتشر شده باشد.

در ایران که اطراف دانشگاه ها تبلیغات فروش پروپوزال و پایان نامه فراوان به چشم می خورد، فعل kordanize (با در نظر داشتن سابقه علی کردان وزیر کشور ایران) به معنی گرفتن مدرک دانشگاهی تقلبی است، معاون رئیس جمهور اصلاحات به plagiarism متهم است، وزیر صنایع دولت اصولگرا به حکم دادگاه ایران و وزیر علوم به ادعای نیچر در لیست تبهکاران آکادمیک هستند، بداخلاقی های علمی می تواند موضوع جالبی برای پژوهش باشد؛ البته پژوهش هایی بدون دستکاری داده ها و دستبرد علمی.

---

عنوان مطلب مصرع شعری است از مسیحا جوانمرد

---

قیافه عبوس شنبه

پله پله تا ملاقات خدا

بزن آن زلف پریشان گرهی